Η λειτουργία των ημισφαιρίων του εγκεφάλου αναφέρεται στο πώς οι δύο πλευρές του εγκεφάλου συνεργάζονται και εξειδικεύονται σε διαφορετικές γνωστικές και συναισθηματικές διαδικασίες, με κάθε ημισφαίριο να συμβάλλει με μοναδικό τρόπο στη συμπεριφορά και στην οργάνωση της σκέψης. Επιπλέον η αλληλεπίδραση και η συνεργασία τους καθορίζουν το πώς οι ενήλικες αντιλαμβάνονται, επεξεργάζονται τα ερεθίσματα και μαθαίνουν νέες πληροφορίες.
Τι είναι πλευρίωση
Η πλευρίωση αναφέρεται στην κυριαρχία του ενός ημισφαιρίου σε ορισμένες λειτουργίες (π.χ. γλώσσα, οπτικοχωρική αντίληψη) και στην προτίμηση του σώματος να χρησιμοποιεί ένα χέρι, πόδι ή μάτι πιο έντονα. Στους ενήλικες, η πλευρίωση έχει ολοκληρωθεί και αποτελεί μέρος της σταθερής νευρολογικής τους ταυτότητας.
Ωστόσο, η νευροπλαστικότητα — η ικανότητα του εγκεφάλου να αναδιοργανώνεται — παραμένει, επιτρέποντας στον εγκέφαλο να προσαρμόζεται σε νέες δεξιότητες, να αποκαθιστά λειτουργίες μετά από τραυματισμούς και να βελτιώνει γνωστικές επιδόσεις μέσω μάθησης.
Λειτουργική εξειδίκευση των ημισφαιρίων
Αριστερό Ημισφαίριο: Ανάλυση, λογική σκέψη, ομιλία, γραφή, μαθηματική επεξεργασία, κατανόηση κανόνων και ακολουθιών.
Δεξί Ημισφαίριο: Οπτικοχωρική αντίληψη, δημιουργικότητα, μουσική, τέχνες, συναισθηματική κατανόηση, διαίσθηση, ολιστική σκέψη.
Στους ενήλικες, οι λειτουργίες αυτές είναι περισσότερο διακριτές, αλλά σπάνια αποκλειστικές. Οι περισσότερες γνωστικές δραστηριότητες απαιτούν συνεργασία και των δύο ημισφαιρίων.
Επεξεργασία ερεθισμάτων στους ενήλικες
Γλωσσική επεξεργασία
Το αριστερό ημισφαίριο κυριαρχεί στην κατανόηση και παραγωγή λόγου.
Το δεξί συμβάλλει στην ερμηνεία τόνου, συναισθηματικών αποχρώσεων και μη λεκτικής επικοινωνίας.
Οπτικοχωρική αντίληψη
Το δεξί ημισφαίριο επεξεργάζεται προσανατολισμό στο χώρο, εικόνες, χάρτες, μουσική.
Το αριστερό βοηθά στην ανάλυση λεπτομερειών και στην αποκωδικοποίηση συμβόλων.
Συναισθηματική κατανόηση
Το δεξί ημισφαίριο σχετίζεται με την αναγνώριση και κατανόηση συναισθημάτων, τόσο των δικών μας όσο και των άλλων.
Το αριστερό συνεισφέρει στη λεκτική έκφραση των συναισθημάτων.
Επίλυση προβλημάτων
Οι ενήλικες που βασίζονται περισσότερο στο αριστερό ημισφαίριο προτιμούν δομημένες, λογικές μεθόδους.
Όσοι ενεργοποιούν το δεξί, τείνουν να σκέφτονται πιο δημιουργικά, με συνδυασμό διαφορετικών στοιχείων.
Η μάθηση στους ενήλικες και τα ημισφαίρια
Αριστερό-εγκεφαλικές στρατηγικές μάθησης: ανάλυση κειμένων, μελέτη σημειώσεων, ακολουθία βημάτων, λογικά επιχειρήματα, θεωρητική κατάρτιση.
Δεξί-εγκεφαλικές στρατηγικές μάθησης: οπτικά βοηθήματα, παραδείγματα, εικόνες, ρόλοι, πρακτική εξάσκηση, χρήση μουσικής ή δημιουργικών τεχνικών.
Η πιο αποδοτική μάθηση επιτυγχάνεται όταν ο ενήλικας ενεργοποιεί και τα δύο ημισφαίρια, για παράδειγμα:
- να συνδυάζει θεωρία (αριστερό) με βιωματική εξάσκηση (δεξί),
- να χρησιμοποιεί τόσο σημειώσεις όσο και διαγράμματα,
- να οργανώνει λογικά πληροφορίες, αλλά και να τις συνδέει με προσωπικές εμπειρίες.
Η πλευρίωση και η επαγγελματική ζωή
Στην ενήλικη καθημερινότητα, η πλευρίωση επηρεάζει:
- Επαγγελματικές δεξιότητες: Οι πιο αναλυτικές εργασίες (π.χ. λογιστική, νομική, προγραμματισμός) ευνοούν τη λειτουργία του αριστερού ημισφαιρίου, ενώ οι δημιουργικές (τέχνες, σχεδιασμός, μουσική, διαφήμιση) το δεξί.
- Λήψη αποφάσεων: Οι «αριστερό-εγκεφαλικοί» συχνά προσεγγίζουν τα προβλήματα με δεδομένα και ανάλυση, ενώ οι «δεξιό-εγκεφαλικοί» εμπιστεύονται περισσότερο τη διαίσθηση και την εμπειρία.
- Κοινωνικές σχέσεις: Το δεξί ημισφαίριο, με τον ρόλο του στη συναισθηματική κατανόηση, είναι ιδιαίτερα σημαντικό στις ανθρώπινες αλληλεπιδράσεις και στην ενσυναίσθηση.
Η δημοφιλής διάκριση «αριστερό-εγκεφαλικός» vs «δεξιό-εγκεφαλικός» είναι υπεραπλουστευτική. Στην πραγματικότητα, ο εγκέφαλος λειτουργεί ολιστικά, με συνεχείς αλληλεπιδράσεις μεταξύ των δύο ημισφαιρίων μέσω του μεσολοβίου (corpus callosum). Οι έρευνες δείχνουν ότι, ακόμα και σε ενήλικες, οι γνωστικές δεξιότητες δεν περιορίζονται ποτέ αποκλειστικά σε ένα ημισφαίριο.
Συμπέρασμα
Στους ενήλικες, η λειτουργία των εγκεφαλικών ημισφαιρίων επηρεάζει τον τρόπο που σκέφτονται, μαθαίνουν, λύνουν προβλήματα και επικοινωνούν. Η κατανόηση της πλευρίωσης βοηθά:
- να αναγνωρίσουμε τα δυνατά σημεία και τις προτιμήσεις μάθησης κάθε ατόμου,
- να επιλέξουμε κατάλληλες στρατηγικές σε επαγγελματικό και εκπαιδευτικό πλαίσιο,
- να ενισχύσουμε τη μάθηση και την ανάπτυξη δεξιοτήτων μέσα από την ενεργοποίηση και των δύο ημισφαιρίων.
Η ισορροπία ανάμεσα στη λογική και τη δημιουργικότητα, στη δομή και τη διαίσθηση, αποτελεί το κλειδί για μια πλούσια και αποτελεσματική γνωστική ζωή.
Βιβλιογραφία
- Benjamin O Turner , Nicole Marinsek , Emily Ryhal , Michael B Miller, Hemispheric lateralization in reasoning, Pubmed , 2015
- Iain McGilchrist, The Master and His Emissary: The Divided Brain and the Making of the Western World, Yale University Press, 2009
- James F. Iaccino, Left Brain – Right Brain Differences: Inquiries, Evidence, and New Approaches —, Psychology Press, 1993
- Michael S. Gazzaniga, Tales from Both Sides of the Brain: A Life in Neuroscience, 2015